Bezpieczeństwo pożarowe fasad: liczy się system, nie rodzaj izolacji

Według danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, w Polsce rocznie dochodzi do ponad 100 tys. pożarów. Zimą najczęstszą przyczyną pożarów jest niewłaściwe dogrzewanie mieszkań i domów, wady oraz niewłaściwa eksploatacja urządzeń gazowych i elektrycznych, a także zaprószenia ognia.

Informacje tego rodzaju stały się w Europie, a ostatnio także w Polsce, pretekstem do coraz szerszego akcentowania zagrożeń, jakie wiążą się z ocieplaniem budynków izolacjami termicznymi sklasyfikowanymi jako palne, oraz korzyści z zastosowania materiałów sklasyfikowanych jako niepalne. Warto więc przyjrzeć się rozwojowi ociepleń w Polsce i Europie, europejskim i krajowym wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa pożarowego oraz statystyce pożarów ociepleń.

Bezpieczny styropian na elewacjach

Polska to drugi po Niemczech największy producent styropianu do ociepleń w Europie. Pod względem liczby wyprodukowanych i zainstalowanych metrów sześciennych tego produktu – pierwszy w Europie. Wiąże się z tym największa liczba przebadanych ogniowo, w najnowocześniejszych w Europie laboratoriach badawczych, systemów ociepleń (ponad 500) oraz niebagatelne doświadczenie w zakresie bezpieczeństwa pożarowego i wniosków z testów, badań oraz eksperymentów.

Także statystyki pożarów nie pozostawiają wątpliwości, że stosowane u nas rozwiązania są bezpieczne pożarowo. Przez dziesięciolecia w Polsce nie doszło do żadnego poważnego pożaru budynku ocieplonego styropianem. Analizy zdarzających się – choć przyjmując skalę ociepleń na styropianie niezmiernie rzadko – pożarów budynków, które ocieplono styropianem, potwierdzają, że przyczyną rozprzestrzeniania ognia są błędy wykonawcze, a przede wszystkim ocieplenia wykonywane poza systemem.

Elewacja_6
Fot. Przez dziesięciolecia w Polsce nie doszło do żadnego poważnego pożaru budynku ocieplonego systemem opartym na styropianie.

Co mówią przepisy?

Na poziomie unijnym podstawowe wymagania w zakresie bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych określa Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. Zgodnie z nim, obiekty budowlane muszą być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby w przypadku wybuchu pożaru:

  • nośność konstrukcji została zachowana przez określony czas,
  • powstawanie i rozprzestrzenianie ognia i dymu w obiektach budowlanych było ograniczone,
  • rozprzestrzenianie ognia na sąsiednie obiekty budowlane było ograniczone.

W kontekście bezpieczeństwa pożarowego fasad budynków, najistotniejszym z wymienionych parametrów jest nierozprzestrzenianie ognia (w obiektach budowlanych oraz na obiekty sąsiednie).

Na poziomie krajowym reguły w dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego budynków reguluje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakie powinny spełniać budynki i ich usytuowanie z dnia 12.04.2002 (wraz z późniejszymi zmianami). Według zawartych w rozporządzeniu wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego fasad budynków, ocieplenie ścian zewnętrznych musi być wykonane z materiałów nierozprzestrzeniających ognia, a od wysokości 25 m z materiałów niepalnych. Wymaganie to nie dotyczy budynków mieszkalnych nie przekraczających 11 kondygnacji, wybudowanych przed 1 kwietnia 1995 r., w których na całej wysokości ściany zewnętrznej dopuszcza się izolację z samogasnącego styropianu. Ważnym kryterium na naszym rynku jest wymaganie związanie z nieodpadaniem elementów stałych ocieplenia w przypadku pożaru elewacji. Ma to zasadnicze znaczenie w przypadku materiałów izolacyjnych klasyfikowanych jako niepalne, ale dużo cięższych niż elewacyjne płyty styropianowe.

Palne izolacje – systemy nierozprzestrzeniające ognia

Jak wynika z doświadczeń i długiego czasu eksploatacji budynków, dla bezpieczeństwa pożarowego elewacji najważniejsza jest systemowość ociepleń, a nie typ termoizolacji.

System ociepleń (ETICS) to kompletny zestaw wyrobów składający się z odpowiedniego rodzaju płyt termoizolacyjnych, zaprawy do ich przyklejenia, siatki z włókna szklanego i zaprawy do jej zatopienia, czyli wykonania warstwy zbrojonej, oraz różnego rodzaju wypraw tynkarskich i akcesoriów uzupełniających, wykonany zgodnie z przedmiotowym dokumentem odniesienia i instrukcją zastosowania polecaną przez producenta systemu.
Gwarancję bezpieczeństwa pożarowego – niezależnie od rodzaju zastosowanej termoizolacji – daje jedynie ocieplenie wykonane systemowo, a więc zgodne z krajową oceną techniczną. Dokument ten opisuje przede wszystkim: rodzaj płyt i ich maksymalną grubość, sposób nanoszenia kleju na płyty (metoda pasmowo-punktowa), minimalną grubość warstwy zbrojonej, rodzaje i grubości dopuszczonych tynków cienkowarstwowych, opis technologii i warunków pogodowych wykonania.

Prawidłowo wykonane, systemowe ocieplenie na styropianie nigdy nie rozprzestrzenia ognia po powierzchni fasady. Nigdy nie występuje też pełzanie ognia po powierzchni ocieplenia, nie dochodzi również do jego uszkodzenia. Sam styropian zastosowany w systemie ociepleń nie pali się, lecz ulega stopieniu, i to wyłącznie w obszarze oddziaływania płomienia.

NRO a termoizolacja klasyfikowana jako niepalna

W Polsce nierozprzestrzenianie ognia badane jest zgodnie z normą PN-B – 02867:2013-06 „Ochrona przeciwpożarowa budynków. Metoda badania stopnia rozprzestrzeniania ognia przez ściany zewnętrzne od strony zewnętrznej oraz zasady klasyfikacji”, która jest jedną z jedną z najostrzejszych pod względem wymagań i kryteriów oceny w Europie. Klasyfikacja NRO określa stopień i możliwość rozprzestrzeniania ognia. Zgodne z wymaganiami NRO, odpowiednio zainstalowane ocieplenie wcale nie musi być wykonane z tzw. niepalnej termoizolacji. Aby ocieplona fasada nie rozprzestrzeniała ognia, musi być wykonana z materiałów wchodzących w skład danego systemu ociepleń określonego i przebadanego przez systemodawcę.

Znowelizowana w 2013 roku norma określa m.in. nową klasyfikację nierozprzestrzeniania ognia opartą na dużo bardziej rygorystycznej niż poprzednia metodzie badawczej, m.in. z uwagi na wykorzystanie komory badawczej, dzięki której uzyskuje się stałe warunki testu dla wszystkich systemów. Efektem zmian jest m.in. wymóg poddania badaniom wszystkich systemów ociepleń – także tych na materiałach izolacyjnych klasyfikowanych jako niepalne. Dotychczas możliwe było uzyskiwanie klasyfikacji nierozprzestrzeniania ognia takich systemów bez badań.
Jedynie system, w którym wszystkie jego elementy (łącznie z siatką zbrojącą oraz łącznikami mechanicznymi i tynkiem), uzyskają potwierdzenie, że są niepalne, będzie określony jako nierozprzestrzeniający ognia bez badań, tymczasem jak dotąd nie ma niepalnych siatek z włókna szklanego ani niepalnych plastikowych łączników mechanicznych. Warto w tym miejscu wyjaśnić, że niepalność może być cechą poszczególnych elementów układu, natomiast sam system ociepleń może być co najwyżej jako nierozprzestrzeniający ognia, ale nigdy niepalny. Definiowanie systemów ETICS jako niepalne jest nieuprawnione, ponieważ nie istnieje metoda zbadania takiej cechy. Norma zakłada, że oceniany jest najbardziej krytyczny układ ocieplenia: z maksymalną grubością styropianu oraz chemią budowlaną, która zawiera największą ilość substancji polimerowych posiadających decydujący wpływ na wynik badania.

W polskim prawie wymóg nierozprzestrzeniania ognia przez fasady jest cechą obligatoryjną dla każdego ocieplenia występującego w budynku. Tylko systemy ETICS posiadają taką klasyfikację i dlatego są one bezpieczne pożarowo.

Prawidłowe wykonanie ocieplenia sprzyja bezpieczeństwu

O bezpieczeństwie pożarowym decyduje również prawidłowy montaż ocieplenia. Z powodu błędów wykonawczych ocieplenie może rozprzestrzeniać ogień, także przy zastosowaniu izolacji klasyfikowanych jako niepalne. W czasie prac ociepleniowych szczególną uwagę należy zwrócić na równość i płaskość powierzchni, ponieważ w przypadku pożaru w przestrzeni pomiędzy podłożem a ociepleniem możliwa jest penetracja gorących produktów spalania (szczególnie po uszkodzeniu warstwy zbrojonej z tynkiem). Klej należy nakładać metodą pasmowo-punktową, z zapewnieniem ciągłości pasma kleju wzdłuż krawędzi wokół każdej płyty izolacyjnej. Warstwa zbrojona powinna mieć przewidzianą w systemie grubość, zaś siatka zbrojąca nie może być rozciągana i powinna mieć zakłady wymaganej długości.

Do najczęstszych błędów wykonawczych wpływających na bezpieczeństwo pożarowe fasad należą:

  • stosowanie wymaganego w dokumentacji rodzaju materiałów, ale o innych grubościach lub gęstościach,
  • stosowanie zamienników materiałów, innych rozwiązań niż wskazane w dokumentacji systemu,
  • stosowanie zbyt małej grubości warstwy zbrojącej,
  • dopuszczenie do powstania nieszczelności i lokalnych uszkodzeń,
  • rezygnacja z listew startowych,
  • niewłaściwe zbrojenie ościeży (w ociepleniu nad otworem powinna być zastosowana podwójna siatka).

Typ termoizolacji bez znaczenia

Analiza danych na temat pożarów budynków w krajach, w których ocieplenia w większości od lat opiera się o tzw. niepalne izolacje (materiały klasyfikowane jako niepalne) oraz w których zostały wprowadzone dodatkowe ograniczenia i kosztowne zabezpieczenia wskazuje, że rozwiązania te nie prowadzą do znaczącego wzrostu bezpieczeństwa pożarowego. Zastosowanie tych metod nie zmniejsza istotnie ani liczby pożarów ani nie ogranicza przenoszenia się pożaru z kondygnacji na kondygnację. Potwierdza to tezę, że prawidłowo wykonane, systemowe ocieplenie, bez względu na użyty materiał izolacyjny, jest bezpieczne i tak samo nierozprzestrzeniające ognia. Nieprawidłowo wykonane ocieplenie, czy to z użyciem wełny mineralnej, czy styropianu, może tak samo przyczyniać się do przeniesienia pożaru na kolejne kondygnacje i stwarzać zagrożenie.

Po co większe koszty dla konsumentów?

Realna troska o bezpieczeństwo pożarowe to dbałość o dobrą jakość ociepleń. Budowanie wiedzy konsumentów w obszarach ryzyka pożarowego i sposobów jego ograniczania powinno sprowadzać się do pracy nad świadomym ocieplaniem. Niezbędna jest dalsza edukacja inwestorów na temat przestrzegania obowiązujących przepisów i wymagań projektowych, stosowania pełnowartościowych wyrobów i ich zestawów oraz odpowiedzialnego użytkowania obiektów budowlanych.

Bilans oceny standardów bezpieczeństwa pożarowego w Polsce wypada korzystnie, wskazując – w kontekście kampanii strachu opartej na abstrakcyjnych i wyimaginowanych zagrożeniach – że jedynym wymiernym skutkiem ewentualnego przyjęcia polityki, której poddała się część krajów Europy (poza oczywistym zwiększeniem rynku tzw. niepalnych izolacji), mógłby być znaczący wzrost kosztów ociepleń, a co za tym idzie inwestycji budowlanych. Czy warto ponosić te koszty, skoro systemowe ocieplenia już teraz zapewniają bezpieczeństwo pożarowe fasad?